Czym jest prehabilitacja?
Większość pacjentów mających zaplanowany ortopedyczny zabieg operacyjny zgłasza się do Rehmedicon w celu umówienia rehabilitacji po zabiegu. Tymczasem okres oczekiwania na zabieg jest również istotny z punktu widzenia późniejszego powrotu do pełnej sprawności i można go dobrze wykorzystać. Fizjoterapia przedoperacyjna, nazywana prehabilitacją, pomaga przygotować organizm do operacji i późniejszego powrotu do sprawności. Nie chodzi tu o intensywny trening ani o to, żeby za wszelką cenę „wzmocnić się” przed zabiegiem. Ważniejsze jest utrzymanie możliwie dobrej sprawności, poprawa zakresu ruchu, przygotowanie mięśni oraz poznanie ćwiczeń i zasad poruszania się, które będą potrzebne po operacji.
„Prehabilitacja” nie jest popularnym pojęciem. Jest to fizjoterapia prowadzona przed planowanym zabiegiem i podobnie jak w przypadku każdej procedury medycznej jej zakres zależy od rodzaju operacji, stanu pacjenta i tego, jak funkcjonuje on na co dzień. Nie ma uniwersalnego programu prehabilitacji i przed rozpoczęciem ćwiczeń fizjoterapeuta ocenia m.in. siłę mięśniową, zakres ruchu, sposób chodzenia, równowagę oraz dolegliwości bólowe. Ważne są również informacje dotyczące planowanego zabiegu i zalecenia lekarza. Dzięki temu można ustalić, nad czym rzeczywiście warto popracować przed operacją.
Co może obejmować prehabilitacja?
W zależności od potrzeb pacjenta mogą to być:
– ćwiczenia wzmacniające,
– ćwiczenia poprawiające zakres ruchu,
– ćwiczenia stabilizacyjne,
– trening równowagi,
– ćwiczenia poprawiające ogólną wydolność,
– nauka prawidłowego chodzenia,
– przygotowanie do korzystania z kul,
– nauka ćwiczeń, które będą wykonywane po operacji.
Prehabilitacja
Dlaczego warto rozpocząć fizjoterapię przed operacją?
Operacja jest dla organizmu dużym obciążeniem. Po zabiegu aktywność może być przez pewien czas ograniczona, a w przypadku niektórych operacji konieczne jest częściowe lub całkowite odciążenie operowanej kończyny. Jeżeli pacjent już przed operacją ma mało siły, ograniczony zakres ruchu i niewielką aktywność fizyczną, okres pooperacyjny może być dla niego trudniejszy. Nie zawsze uda się znacząco poprawić sprawność. Czasami głównym celem będzie jej utrzymanie i niedopuszczenie do dalszego osłabienia.
Przy jakich operacjach ortopedycznych najlepiej podjąć prehabilitację?
Najwięcej sensu prehabilitacja ma przed operacjami, po których pacjent będzie miał wyraźnie ograniczoną sprawność i będzie musiał aktywnie uczestniczyć w rehabilitacji.
Prehabilitacja przed endoprotezą kolana lub biodra
Pacjenci oczekujący na endoprotezoplastykę stawu kolanowego lub biodrowego często od dłuższego czasu mają ograniczoną aktywność z powodu bólu i zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych. Może to prowadzić do osłabienia mięśni i pogorszenia ogólnej sprawności. Przed operacją fizjoterapeuta może pomóc dobrać ćwiczenia, które są możliwe do wykonania pomimo dolegliwości. W przypadku kolana może to być praca nad siłą mięśni uda i zakresem ruchu. Przy problemach ze stawem biodrowym znaczenie może mieć m.in. utrzymanie siły mięśni kończyny dolnej i możliwie dobrej sprawności podczas chodzenia. Ważną częścią przygotowania jest również nauka korzystania z kul, jeżeli po zabiegu będą one potrzebne.
Fizjoterapia przed rekonstrukcją ACL i innymi operacjami kolana
Prehabilitacja może być również stosowana przed operacjami związanymi z urazami sportowymi, np. przed rekonstrukcją więzadła krzyżowego przedniego (ACL). W przypadku młodych pacjentów nie ma tu zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych, ale za to jest konkretne uszkodzenie w obrębie stawu. W takich przypadkach ważne jest, aby przygotowanie było zgodne z rozpoznaniem i planowanym zabiegiem. Nie każde ćwiczenie będzie odpowiednie dla każdego rodzaju uszkodzenia. Przed zabiegiem fizjoterapeuta może zwrócić uwagę na:
– zakres ruchu kolana,
– obrzęk,
– siłę mięśni uda,
– kontrolę kończyny dolnej,
– sposób chodzenia,
– stabilność stawu.
Prehabilitacja przed operacją barku
Przygotowanie fizjoterapeutyczne może mieć znaczenie również przed operacjami barku. W zależności od rodzaju problemu można pracować nad zachowaniem lub poprawą dostępnego zakresu ruchu, siłą mięśni oraz prawidłową pracą łopatki i całej kończyny górnej. Podobnie jak w przypadku innych operacji, również przy zabiegu na barku ważna jest nauka ćwiczeń, które będą wykorzystywane po operacji oraz przygotowanie do funkcjonowania w pierwszych tygodniach po zabiegu. Nie oznacza to jednak, że przed każdą operacją barku należy intensywnie ćwiczyć bolesną okolicę – rodzaj ćwiczeń powinien wynikać z rozpoznania i zaleceń ortopedy.
Prehabilitacja
Kiedy rozpocząć prehabilitację?
Jeżeli termin zabiegu jest już ustalony, warto odpowiednio wcześnie skonsultować się z fizjoterapeutą. Optymalny okres prehabilitacji zależy od rodzaju operacji i aktualnego stanu pacjenta. W badaniach dotyczących prehabilitacji przed operacjami ortopedycznymi często stosowano programy trwające kilka tygodni. W przypadku endoprotezoplastyki kolana często były to programy trwające około 4–6 tygodni, jednak nie jest to uniwersalny okres odpowiedni dla każdego pacjenta i rodzaju operacji. Najlepiej nie zostawiać przygotowania na ostatni tydzień przed operacją, ale jeśli tak się zdarzyło to sama konsultacja również może być wartościowa. W takiej sytuacji można skupić się przede wszystkim na edukacji, nauce ćwiczeń i przygotowaniu do funkcjonowania bezpośrednio po operacji.
Czy prehabilitacja skraca rehabilitację po operacji?
Nie można obiecać każdemu pacjentowi, że dzięki prehabilitacji rehabilitacja po operacji będzie trwała krócej. Może ją skrócić, ale nie można powiedzieć, że prehabilitacja zawsze skraca czas rehabilitacji po operacji. To ważne rozróżnienie. Co można natomiast obiecać pacjentowi, to że będzie lepiej przygotowany do tego procesu. Jeżeli przed operacją pacjent będzie znał ćwiczenia, potrafił bezpiecznie korzystać z kul i miał możliwie dobrą sprawność, to łatwiej mu rozpocząć kolejne etapy rehabilitacji.
Prehabilitacja ≠ rehabilitacja pooperacyjna. Należy pamiętać, iż prehabilitacja nie zastępuje rehabilitacji po operacji. Jest jej przygotowaniem i ma pomóc pacjentowi możliwie dobrze wejść w okres pooperacyjny.
Fizjoterapia przedoperacyjna w Rehmedicon
W Rehmedicon przygotowanie do operacji rozpoczyna się od rozmowy z pacjentem i oceny jego aktualnych możliwości. Interesuje nas nie tylko to, jaki zabieg pacjent będzie miał wykonany, ale również jak funkcjonuje teraz: czy chodzi bez pomocy, jaką ma siłę mięśniową, jaki jest zakres ruchu i co sprawia mu największą trudność. Na tej podstawie można dobrać ćwiczenia i przygotować pacjenta do kolejnego etapu leczenia. Jeżeli czeka Cię planowana operacja i zastanawiasz się, czy warto rozpocząć fizjoterapię jeszcze przed zabiegiem – warto omówić swoją sytuację z fizjoterapeutą. Dobrze zaplanowane przygotowanie może być pierwszym krokiem do świadomego i bezpiecznego powrotu do sprawności.
